Olieverf op canvas, 100 x 70 cm
Januari 2024
De Muzen – Οι Μουσες – zijn de de negen dochters van de godin Mnemosyne (‘het geheugen’) en oppergod Zeus. Deze negen onsterfelijke nimfen symboliseren de kunsten en inspireren zo kunstenaars en wetenschappers. En inspiratie was in de oudheid hetzelfde als adem, of lucht. Geestelijke inspiratie werd letterlijk gezien als inademen.
Leuk weetje: de muzen ontwikkelden de (nu in de westerse muziek in gebruik zijnde) zeventonige toonladder, als weerspiegeling van de hemelse harmonie: elke planeet in ons zonnestelsel beweegt zich in zijn eigen sfeer en resoneert een eigen klank. Deze hemelse harmonie is de kracht die het universum bij elkaar houdt.
Ook interessant: in het Fenicische alfabet – waar de muzen ook achter zaten – worden klinkers niet genoteerd. En iedere noot van de eerder genoemde zeventonige toonladder correspondeert met de klank van een klinker.
Eerder waren er drie andere muzen, andere dan onze huidige negen, namelijk Melete voor meditatie, Mneme voor herinnering en Aoede voor liederen. De Griekse dichter Isiodos (8e/7e eeuw v Chr.) is de eerste die de negen nieuwe muzen bij naam nnoemt: Kalliope, Kleio, Euterpe, Thaleia, Melpomene, Terpsichore, Erato, Polyhymnia en Ourania.
De muzen traden op bij feesten van de Olympische goden. Zelf leefden ze op de berg Parnassos, waar hun tempel te vinden was., met op het dak de uil van Pallas Athina, die de zaken voor de jaloerse godin in de gaten houdt.
Uit een spleet in de bergen ontsprong een bron, waarvan het water bij de tempel weer omhoog komt – de inspiratiebron voor kunst en wetenschap, ja, en tevens voor het Orakel van Delphi, dat vlakbij om de hoek ligt.
Voor alle muzen is de MacBook met koptelefoon af en toe handig hulpmiddel. Ze kunnen zich altijd even terugtrekken in de grot die naast hun tempel ligt.
Maar wacht. Zijn dat nou twee Ikea-beertjes?
De negen muzen, van links naar rechts op het schilderij:
- Kleio (Κλειώ): ‘de Verkondigende’.
De muze van geschiedschrijving. Ze is meestal afgebeeld met een boekrol en een griffel, of een kist met boeken.
Zij had een zoon Hyakinthos, de prins die in een bloem veranderde. - Kalliope (Καλλιόπη): ‘met de mooie stem’.
De muze van het heldendicht, filosofie en retoriek. Zij werd beschouwd als de meest bekwame van alle muzen en zit achter een schrijftafeltje met schrijfstiften, een perkamentrol en een bazuin. Kalliope had twee zonen, Linos en Orfeos. - Thaleia (Θάλεια): ‘de Vrolijke, de Bloeiende’.
De muze van de komedie en feestvreugde, altijd met een komisch masker en een herdersstaf. Zij was de leidster van de negen Muzen, en ze is ook een van de drie Gratieën. - Melpomene (Μελπομένη): ‘koor’, of ‘zingen’.
De muze van de tragedie en het treurspel. Zij draagt een knots en een zwaard, en een tragedie-masker. Aan haar voeten heeft ze Kothurnen – toneelsandalen. - Polyhymnia (Πολυμνία): ‘rijk aan gezangen’.
De muze van de mimische kunst, retoriek en de ernstige gewijde liederen. Altijd heel serieus, peinzend, haar vinger nadenkend bij haar mond. Ze heeft een scepter bij zich. Polyhymnia schijnt de lier en de landbouw uitgevonden te hebben.
Voor haar voordrachten ligt er al een draadloze microfoon naast haar klaar. - Euterpe (Εὐτέρπη): de ‘verblijdende’.
De muze van het fluitspel en de lyrische poëzie. Ze loopt altijd met een dubbele fluit aan de mond. - Terpsichore (Τερψιχόρη): ‘zij die graag danst’.
De muze van de vrolijke dans en de lyrische poëzie, un haar hand een lier. Terpsichore is de beschermvrouwe van het koor. - Urania (Οὐρανία): ‘De Hemelse’.
De muze van de sterrenkunde, een wetenschap die in de klassieke oudheid vooral geassocieerd werd met vrouwen. Ze bezingt de daden van de goden en bestudeert sterren en hemellichamen met een telescoop, haar pet achterstevoren op het hoofd, de hemelbol op haar knieën. - Erato Ερατώ: ‘de beminnelijke’.
De muze van de hymne, het lied, de lyriek en het liefdesgedicht. Ze speelt op de lier. Ook wil ze af en toe gaat de elektrische gitaar ter hand nemen. Heel wat eeuwen later zal Erato een platenlabel hebben met haar naam. Zelf heeft ze natuurlijk allang een paar lp’s daarvan liggen. leuk om te draaien op de toetergrammofoon. Hun hondje is ook al geïnteresseerd.